‘คำเมือง’ อะลุ่มอล่วย แต่ด่าเจ็บ คนเหนือพูดเนิบ แต่ไม่ใช่ทุกจังหวัด คุยกับชนาธิป ไพรพงค์ นักพากย์ภาษาเหนือ เจ้าของเสียงนางเอกซีรีส์เกาหลีเวอร์ชัน ‘อู้กำเมือง’ 


ปากแดงๆ จะไว้ใจ๋ได้กา 

หน้าสวยๆ จะไว้ใจ๋ได้กา

แก้มขาวๆ จะไว้ใจ๋ได้กา

‘ไว้ใจ๋ได้กา’ คือเพลงแรกๆ ที่คนไทยนึกถึงเมื่อถามถึงความเป็นภาษาเหนือในระดับที่ทุกคนเข้าถึงได้ คำเมือง หรือภาษาไทยถิ่นเหนือ มีเอกลักษณ์ทางภาษาที่ทุกคนลงเสียงว่า มีความอ่อนหวาน ไพเราะ นุ่มนวล แต่ตั้งแต่ที่เพลงไว้ไจ๋ได้กาปล่อยออกมาตอนปี 2547 จนถึงปัจจุบัน สื่อกระแสหลักมีการโชว์ภาษาเหนือแทบนับนิ้วได้ 

แต่ก็ใช่ว่าจะไม่มี…

“เอาจริงๆ บางคำก็ลืมเหมือนกัน เพราะมันไม่ค่อยได้ใช้งาน เพิ่งมารื้อฟื้นตอนทำงานพากย์นี้แหละ” 

ถ้าใครได้ดูซีรีส์เกาหลีมิสเตอร์ควีน (Mr.Queen) ชื่อไทยคือ รักวุ่นวาย นายมเหสีหลงยุค ทางแพลตฟอร์มวิว (Viu) จะเจอฟังก์ชันเลือกเสียงบรรยายได้มากถึง 3 ภาษา คือ พากย์ไทย พากย์อีสาน และพากย์เหนือ 

‘น้ำ ชนาธิป ไพรพงค์’  คือ เจ้าของเสียงนางเอกมิสเตอร์ควีนภาษาไทยในเวอร์ชัน ‘อู้กำเมือง’ 

“ตอนตกลงพากย์ซีรีส์เรื่องมิสเตอร์ควีนก็มานั่งคิดนะว่า เอ…ห้องพากย์เขาอยากได้ภาษาเหนือ มันจะดูแปลกๆ ไหม เพราะเราไม่เคยดูซีรีส์พากย์ภาษาเหนือ หรือไม่ค่อยมีสิ่งนี้เท่าไร ซึ่งพอมาทำงานจริง พากย์ภาษาเหนือมันยากกว่าภาษาไทยกลางตั้งสองเท่า เพราะต้องตีความสองรอบ คือ จากภาษาเกาหลีที่เขาแปลงมาเป็นภาษาไทย เราก็ต้องแปลงไปเป็นกำเมือง แต่พอมานั่งดูผลงานผ่านๆ แล้วก็เออ…มันน่าสนใจดีนะ ในช่องนอกจากมีภาษาเหนือแล้วยังเห็นว่ามีพากย์ภาษาอีสานด้วย”

น้ำ ชนาธิป มีพื้นเพเป็นคนจังหวัดลำพูน แต่เธอบอกว่าการทำงานพากย์แบบนี้ ‘สำเนียง’ สำคัญที่สุด เพราะนอกจากจะถ่ายทอดคำพูดแล้ว ยังเป็นการส่งอารมณ์และความรู้สึกผ่านเสียงไปแบบที่ผู้ฟังไม่รู้ตัว 

“เราคนลำพูน แต่ตอนพากย์เสียงต้องใช้สำเนียงเชียงใหม่คนในเมือง (หัวเราะ) ”

ตลอดการคุยกับน้ำหนึ่งชั่วโมงกว่า ทำให้รู้ว่าภาษาเหนือมีความอะลุ่มอล่วย แต่ก็ด่าเจ็บไม่แพ้ภาษาถิ่นอื่น ภาษาเหนือไม่ได้พูดเนิบๆ กันตลอดเวลา และในมุมของคนที่อู้กำเมือง น้ำคิดว่าภาษาเหนือไม่หายไปง่ายๆ ในกลุ่มคนรุ่นใหม่แน่นอน 

ไค่ฮู้ว่าเป๋นจะได หื้อเลื่อนลงอ่านตังลุ่มเน่อ (ถ้าอยากรู้ว่าทำไม โปรดเลื่อนอ่านข้างล่าง) 

.

.

.

ว่าด้วยคำเมือง ภาษาเหนือ ภาษาถิ่นไทย 

ทบทวนความรู้ประวัติศาสตร์กันสักนิด ก่อนจะเป็นภาคเหนือของไทยในปัจจุบัน  พื้นที่ภูมิภาคส่วนนี้เดิมคือ ‘อาณาจักรล้านนาไทย’ ที่มีการอ้างอิงถึงคนยวน หรือ ไทยวน ที่เป็นชนเผ่าพื้นเมืองดั้งเดิมในพื้นที่ ผู้คนเหล่านี้ใช้ภาษาไทยวนในการสื่อสารในชีวิตประจำวัน และนับเป็นระบบภาษาหนึ่งในตระกูลไท (Tai)

เมื่ออาณาจักรล้านนาถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของประเทศไทย ภาษาไทยกลางซึ่งถูกบัญญัติเป็นภาษามาตรฐานของประเทศไทย ก็เริ่มใช้แพร่หลายในทุกๆ ภาค เพื่อสร้างความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันในฐานะ ‘ชาติ’

ภาษาถิ่นซึ่งเป็นมรดกระบุถึงความหลากหลายทางมนุษยชาติ ยังคงหลงเหลือและตกทอดมาจนถึงปัจจุบัน 

คนไทยในภาคเหนือ เรียกตนเองว่า “คนเมือง” และเรียกภาษาของตนว่า คำเมือง หรือ กำเมือง ในปัจจุบัน

‘ภาษาไทยถิ่นเหนือ’ กลายเป็นสำเนียงที่คนส่วนใหญ่ในประเทศลงเสียงเดียวกันว่า เป็นสำเนียงภาษาที่อ่อนช้อย และอ่อนหวานกว่าภาคไหนๆ 

เหนือแบบไหน? 

หากนึกถึงภาษาเหนือ (ขอเขียนแทนคำว่าภาษาถิ่นเหนือ) ในมโนภาพ (ของผู้เขียนเอง) คือ สายลมเย็นๆ พัดคลอมาด้วยเสียงสะล้อซอซึง ภาพจำถึงความอ่อนช้อย ความสุภาพ และความสโลว์ไลฟ์ถูกฝังอยู่ในความทรงจำของคนไทย ผ่านรูปแบบเพลง หนัง ละคร และผู้หญิงเหนือ 

แต่ในมุมของคนเหนือ น้ำบอกว่าไม่จริง เคยโดนคนเหนือด่าไหมละ! 

“เห็นด้วยนะที่บอกว่าภาษาเหนือมันเนิบๆ ช้าๆ เสียงนุ่ม แต่ขอบอกไว้เลยว่าไม่ได้ช้า หรือเนิบทุกที่”

น้ำ เป็นนักพากย์ฟรีแลนซ์ที่ได้มีโอกาสมาจับงานพากย์ซีรีส์เกาหลีเป็นภาษาเหนือ ความยากของงานพากย์หนึ่งในนั้น คือ การเลือกโทนหรือสำเนียงให้มีความเป็นกลางมากที่สุด เพื่อให้เข้ากับบริบทของตัวละคร 

“สำเนียงที่เราใช้พากย์ คือ สำเนียงคนเชียงใหม่ในเมือง แม้ว่าเราจะเป็นคนลำพูนนะ แต่เราเลือกสำเนียงโทนนี้เพราะว่าสําเนียงลําพูนมันจะห้วนๆ กว่า ซึ่งบางครั้งเวลาพากย์คือเสียงจบละ แต่ปากตัวละครยังไม่จบ เพราะภาษาเกาหลีมันยาวกว่า ดังนั้น เราเลยเลือกสำเนียงเหนือแบบไม่เนิบจนเกินไป แล้วก็ไม่ห้วน”

ถึงเลือกได้แล้วว่าจะพูดภาษาเหนือแบบคนจังหวัดไหน แต่ก็มีความยากอีกด่านที่ต้องเจอะ เพราะในจังหวัดเชียงใหม่เองก็มีหลายอำเภอ ซึ่งแต่ละอำเภอก็มีสำเนียงต่างกันเลย 

“อย่างเชียงใหม่แถบดอยเต่าเขาพูดยานเลยนะ เราไม่ได้จะบูลลี่เขานะ แต่เราจับสำเนียงได้ประมาณนี้ แต่ถ้าสำเนียงทางเชียงรายเขาจะเร็วสุด ส่วนน่าน แพร่ ห้วนๆ แต่ไม่เท่าเชียงราย แต่ก็ห้วนกว่าคนเชียงใหม่ คนลำปางก็จะมีคำห้อยท้ายออกเหน่อๆ หน่อย”

“ภาษาเหนือไม่เนิบทุกที่ ถ้าโกรธคนเหนือก็พูดเร็วเหมือนกัน หรือคนเหนือก็พูดแบบกระแทกแรงๆ เหมือนกัน ถ้าโกรธก็คือด่า ก็คือต้องแบบว่าห้วนๆ เสียงดัง (หัวเราะ)”

พูดเนิบๆ ช้าๆ แต่ด่าเจ็บนะบอกเลย! 

“ไม่ขัดถ้ามีใครบอกว่าภาษาเหนือมีเสน่ห์” ชนาธิป กล่าวไว้ เธอบอกว่าในฐานะที่เป็นคนพูดภาษาเหนือด้วย และได้รับความคิดเห็นจากรอบข้าง ที่มีความเห็นตรงกันว่าภาษาเหนือมีเสน่ห์ 

“น้ำเสียงมันฟังดูซอฟต์ คนชอบ เพราะเสียงมีผลต่อคนฟัง คําเดียวกัน ประโยคเดียวกัน แต่เราพูดไม่เหมือนกัน ด้วยอารมณ์และสีหน้าไม่เหมือนกัน คนฟังก็รับรู้ไม่เหมือนกัน ด้วยแบบนี้ด้วยมั้งคนเลยมองว่าคนเหนือด่าไม่เจ็บ”

“ด่าด้วยสำเนียงนุ่มๆ ไง (หัวเราะ) เพราะดูซอฟต์ ช้าๆ เนิบๆ แต่จริงด่าเจ็บนะ คําเหนือเป็นคําที่แปลกนิดนึงที่ไม่ได้ด่าใครตรงๆ เช่น ‘บ่าวอก’ วอกที่แปลว่าลิง แต่ความหมายคือคนปลิ้นปล้อน หรือด่าแบบมีชั้นเชิง ‘สลิด’ แปลว่าแรด ‘สลิดดก’ แปลว่าแรดมาก แต่มันมีอีกคือ ‘สลิดดกนัก’ นักที่แปลว่ามาก ดังนั้นเลยแปลว่าทริปเปิ้ลแรด ฉะนั้น คนเหนือด่าเจ็บ”

ภาษาเหนือในสื่อยังมีอยู่ แต่ไม่แมส

ชนาธิปตั้งข้อสังเกตุว่า เวลากลับไปต่างจังหวัด มีรายการวิทยุภาษาเหนือเยอะ แต่ก่อนไม่ค่อยมีรายการภาษาเหนือ เท่าที่จำได้คือฟังวิทยุตามยาย แต่พอโตขึ้นด้วยความที่ไม่ได้อยู่ภูมิภาคตัวเอง ต้องเข้ามาทำงานในกรุงเทพฯ สื่อเหนือก็เลยไม่ค่อยดูได้ฟัง ประกอบกับการที่ไม่ค่อยมีนักร้องดังๆ ให้ฟังเท่าไร 

“ถามว่าทําไมยังไม่แมส คนของภาคเหนือมันน้อยกว่าอีสาน ถ้ามีศิลปินเหนือปล่อยผลงานออกมา คนเหนือเท่านั้นที่จะเสพใช่ไหม คนอีสานก็คงไม่มาเสพของเหนือหรอก เพราะฉะนั้นคิดว่าตัวผลงานน่ะ มันก็สะท้อนจํานวนของคนในภูมิภาคนั้น ภูมิภาคไหนใหญ่เวลาเขาผลิตผลงาน อย่างเช่นเพลงหมอลํา หรือเพลงออกมา มันก็เลยได้รับความนิยมกว่า”

ไทยคำเหนือคำ การใช้ชีวิตผลักให้ต้องเลือกภาษาเพื่อสื่อสาร 

คนรุ่นใหม่ไม่อู้กำเมืองแล้ว? ชนาธิป มองว่า มันอยู่ที่ความสะดวก เพราะจากการใช้งานในชีวิตประจำวัน ก็ผลักให้คนพูดภาษาไทยกลาง และเก็บการอู้กำเมืองไว้ใช้กับคนในบ้านเท่านั้น

“ไม่ต้องนับภาษาเหนือในหนังหรอก เอาแบบคนใกล้ตัว เราเป็นคนลำพูนก็จริง แต่บางคำก็ลืมเพราะไม่ได้ใช้ หลานเรียนในเมือง พ่อแม่ก็สอนนะ แต่ก็ไม่ค่อยพูดภาษาเหนือ หรือถ้าพูดก็เป็นไทยคำเหนือคำ เรามองในเรื่องความสะดวก และการใช้งานด้วย เพราะในหนังสือเรียนก็เป็นภาษาไทยสำเนียงกลาง เด็กก็คงแบบว่าไหนๆ ก็พูดสำเนียงกลางไปเลย ไม่ต้องสลับไปสลับมา แต่การมีโซเชียลมีเดียมันทำให้ฟื้นภาษาเหนือของเราขึ้นมาบ้างนะ ติ๊กต๊อกบางช่องก็เอาสำเนียงเหนือมาล้อสนุกๆ แต่มันทำให้เราจำได้ว่าคำนี้พูดแบบนี้ หรือดูรายการอาหารที่พากย์ภาษาเหนือ ซึ่งบางคำที่เราไม่รู้จัก ก็ได้รู้จัก ภาษาเหนือมันยังไม่ตายหรอก”

ภาษาเหนือจะไม่หายไปไหม แม้คนรุ่นใหม่ไม่พูดแล้ว 

ถ้าภาษาเหนือมันแมสเป็นที่นิยมอย่างกว้างขวางก็น่าจะส่งผลดีนะ ชนาธิปกล่าว “แต่ก็ไม่ดีถ้าเวลาเราด่าแล้วเขารู้เรื่อง อันนี้พูดเล่น (หัวเราะ)” น้ำมองว่าส่วนสำคัญที่คิดว่าภาษาเหนือยังไม่หายไปจากสังคม คือการมีอยู่ของอินฟลูเอนเซอร์ (Influencer) ในโซเชียลมีเดียต่างๆ 

“ปัจจุบันนี้โซเชียลมีเดียมีผลมากเลย เรารู้ภาษาถิ่นแต่ละท้องถิ่นเยอะเพราะดูคลิปอินฟลูฯในติ๊กต๊อก ดูคลิปทำกับข้าวภาษาใต้ก็ฟังภาษาใต้ได้บ้าง หรือมันจะมีเพจที่ทําคอนเทนต์ภาษากลางพูดอย่างงี้ ภาษาเหนือพูดยังไงแล้วก็จับเวลา เออ…เข้าท่าดีนะ เพราะบางคำที่เราลืมนึกไม่ออก ไม่ค่อยได้ใช้ มาดูคลิปพวกนี้แล้วมันก็เติมคำศัพท์ภาษาเหนือเราด้วย” น้ำทิ้งท้าย

อ้างอิง

ประชาไท
VIU
ภาษาเหนือ.com
ภาษาไทยถิ่นเหนือ