เศร้าจริง หรือเศร้าหลอก เครียดจริง หรือแค่หิวข้าว : ถึงเวลารับฟังตัวเอง รวม 5 แบบทดสอบระดับ ความเครียด ภาวะเสี่ยงซึมเศร้า รู้เท่าทันสุขภาพจิตที่เชื่อถือได้

นักวิทยาศาสตร์ให้ข้อมูลไว้ว่ามนุษย์จะได้ยินเสียงในช่วงความถี่ตั้งแต่ 20 – 20,000 เฮิรตซ์ แต่เชื่อไหมว่ามีเสียงหนึ่งที่ยังอยู่ในคลื่นความถี่นี้ แต่มนุษย์ไม่ค่อยได้ยิน วิธีพิสูจน์คือการยกเอามือข้างใดข้างหนึ่งแนบอกข้างซ้ายของตัวเอง คุณจะสัมผัสได้แค่เสียงอัตราการเต้นของหัวใจ แต่น้อยครั้งที่คุณจะได้ยินเสียงของตัวเองจากก้นบึ้งของหัวใจจริงๆ 

วันนี้คุณรู้สึกอย่างไร? เหงาแค่ไหน? เหนื่อยมากไหม? เศร้าใจเรื่องอะไร? การรู้เท่าทันตัวเองกลายเป็นสิ่งที่มนุษย์ต้องให้ความสำคัญในยุคที่เทคโนโลยีล้ำถึงขนาดที่บนท้องถนนมีรถยนต์ไร้คนขับ เนื่องด้วยความเครียด ความกดดัน โรคทางจิตเวช และภาวะสุขภาพจิตของมนุษย์โลกอยู่ในช่วงวิกฤติพอๆ กับภาวะโลกร้อนที่ต้องเร่งแก้ปัญหา 

ข้อมูลจากกรมสุขภาพจิต พบว่าปัจจุบันมีคนไทยประมาณว่า 1.2 ล้านคนเป็นโรคซึมเศร้า แต่ที่ตลกร้ายกว่านั้นยังมีหลายคนที่มีอาการแต่ไม่เข้าใจว่าเป็นโรคซึมเศร้า หรือ คิดว่าตัวเองไม่เป็นอะไรจนอาการมากขึ้น บางคนอาจแสดงออกตรงข้ามเพื่อบอกว่ายังไหว บางครั้งเรียกว่าภาวะซึมเศร้าซ่อนเร้น (Smiling Depression)  คือการแสดงออกที่ไม่ตรงไปตรงมาของผู้ป่วยโรคซึมเศร้า แทนที่จะรู้สึกเศร้า หดหู่ หงุดหงิด เก็บตัว ร้องไห้ กลับแสดงออกถึงความรู้สึกที่ในทางตรงกันข้าม ได้แก่ การยิ้ม หัวเราะ คิดว่าไม่เป็นอะไร

ไม่ใช่แค่โรคซึมเศร้าเท่านั้น แต่โรคทางสุขภาพใจอื่นๆ เช่นภาวะความเครียดก็ถูกกดทับจากการไม่รู้เท่าทันตนเอง จนกลายเป็นอาการรรุนแรงอื่นๆ ตามมา 

ปัญหาอีกด้านหนึ่งที่ต้องยอมรับแบบเปิดอกคือจำนวนบุคลากรด้านการแพทย์จิตเวชในไทยน้อย และไม่สัมพันธ์กับจำนวนประชากร รอคิวนาน ไม่มีจิตแพทย์ประจำโรงพยาบาล หากอยากรักษา หรือต้องการรู้ว่าตัวเองเป็นอะไรผ่านการวินิจฉัยก็ต้องทุ่มรายจ่ายให้กับบริการเอกชนนอกเหนือสิทธิ์การรักษาที่มี 

กว่าจะได้รักษาก็สายไปเสียแล้ว…Mutual จึงรวบรวม 5 แบบทดสอบทบทวนความรู้สึก เพื่อให้รู้เท่าทันอารมณ์ของตนเอง และสามารถคัดกรองความเสี่ยงโรคสุขภาพจิตต่างๆ เบื้องต้นได้ โดยแบบทดสอบทั้งหมดมีความน่าเชื่อถือที่ได้รับการยอมรับจากกรมสุขภาพจิต และสามารถทำแบบออนไลน์ได้เลยไม่ยุ่งยาก

อย่ามัวแต่นั่งกังวลว่าแบบนี้เศร้าจริง หรือเศร้าหลอก เครียดจริง หรือแค่หิวข้าว มาทำแบบทดสอบให้รู้กันไปเลย แล้วถ้าอาการเสี่ยงหรือเข้าข่ายตามที่แบบทดสอบแจ้งก็ไม่ต้องกลัวที่จะไปพบแพทย์เพื่อรักษาต่อไป 

ก่อนที่จะรับฟังคนอื่น เรามารับฟังตัวเองกันก่อนดีกว่า 

DMIND คัดกรองโรคซึมเศร้า ปรึกษากับหมอ AI ก่อนไปเจอหมอตัวจริง

แบบทดสอบ โรคซึมเศร้าจาก DMIND ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่ถูกออกแบบมาเป็นเพื่อนที่พร้อมรับฟัง ทุกความรู้สึกของผู้ทำแบบสอบถาม และเช็กโรคซึมเศร้า

DMIND เป็นโครงการที่พัฒนาร่วมกันระหว่างคณะ แพทยศาสตร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ และศูนย์วิจัยและ พัฒนาเทคโนโลยีเพื่ออุตสาหกรรม(UTC) จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย โดยนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์มา วิเคราะห์ ใบหน้า น้ำเสียง และข้อความ เพื่อวิเคราะห์ ความเสี่ยง โรคซึมเศร้า โปรเจคท์ DMIND ได้ถูกวิจัย และพัฒนามากกว่า 3 ปี รวมถึงใช้ข้อมูลที่เก็บและทำวิจัยจากเคสของคนไทยโดยตรง

ทั้งนี้ AI จะประเมินลักษณะภาวะซึมเศร้าออกมาเป็นคะแนน หากคะแนนอยู่ในเกณฑ์สีเขียว คือยังอยู่ในภาวะปกติ สีเหลืองมีภาวะซึมเศร้า นักจิตวิทยาจะติดต่อกลับเพื่อให้คำปรึกษาภายใน 7 วัน และสีแดง หมายถึงภาวะซึมเศร้ารุนแรง นักจิตวิทยาจะติดต่อกลับภายใน 1-24 ชั่วโมง เกณฑ์เหล่านี้เป็นการจัดแบ่งตามการดูแลที่มีอยู่แล้วของกรมสุขภาพจิต

สามารถเข้าถึง DMIND Application ได้ทาง https://bit.ly/DMIND_3 นอกจากนี้ DMIND Application ยังเชื่อมต่อกับช่องทางการสื่อสารของหมอพร้อม ได้แก่ LINE Official Account และ Facebook ซึ่งสามารถเข้าใช้บริการได้ผ่านขั้นตอนดังนี้

1. เข้าแอปพลิเคชัน Line หมอพร้อม กดลิงก์เพื่อเพิ่มเพื่อน https://bit.ly/2Pl42qo 

2. เลือกเมนู “คุยกับหมอพร้อม (Chatbot)”

3. เลือกเมนู “ตรวจสุขภาพใจ”

4. เริ่มทำแบบทดสอบ

MENTAL HEALTH CHECK IN ของกรมสุขภาพจิต 

MENTAL HEALTH CHECK IN เป็นเครื่องมือประเมินสุขภาพจิตเบื้องต้น และคัดกรองความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพจิต พัฒนาขึ้นเพื่อช่วยให้บุคลากรสาธารณสุข/ อสม./ จิตอาสา ใช้ประเมินสุขภาพจิตประชาชน เพื่อค้นหากลุ่มเสี่ยงต่อปัญหา มาดูแลสุขภาพจิต ตลอดจนประชาชนและผู้มีความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพจิตสามารถประเมินตนเองและเข้าถึงบริการได้อย่างรวดเร็ว การประเมินประกอบไปด้วย SBSD และ RQ

  •  S : Stress (เครียด)
  •  B : Burnout (ภาวะหมดไฟ)
  •  S : Suicide (เสี่ยงฆ่าตัวตาย)
  •  D : Depression (ซึมเศร้า)
  •  RQ : Resilience Quotient (พลังใจ)

โดยทราบผลการประเมินทันที มีคำแนะนำในการปฏิบัติตัว พร้อมมีช่องทางการขอรับการปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญทางออนไลน์

กรมสุขภาพจิต พัฒนาโปรแกรม MENTAL HEALTH CHECK IN ตรวจเช็กสุขภาพใจ โดยสามารถประเมินง่ายๆ ได้ด้วยตัวเอง หรือนำไปใช้ประเมินสุขภาพจิตพนักงานในสถานประกอบการก็ได้ ผ่านระบบออนไลน์ จำนวน 2 โปรแกรม ได้แก่

  1. โปรแกรมมาตรฐาน จัดการ 3 ปัญหาสุขภาพจิตของแรงงาน การเงิน ความเครียด และสัมพันธภาพ
  2. โปรแกรมเชิงวิสัยทัศน์ มุ่งพัฒนาให้บุคลากรมีความสุขจากภายใน 

สามารถทำแบบทดสอบได้ที่ https://checkin.dmh.go.th/ 

แบบทดสอบภาวะซึมเศร้า PHQ-9 โดยคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี

แบบทดสอบภาวะซึมเศร้า PHQ-9 เบื้องต้น เน้นคำถามในช่วง 2 สัปดาห์ ที่ผ่านมา ท่านมีอาการดังต่อไปนี้บ่อยแค่ไหน? โดยแบบประเมินนี้พัฒนาจาก แบบสอบถามสุขภาพผู้ป่วย (Patient Health Questionnaire: PHQ-9) ศ.นพ.มาโนช หล่อตระกูล และคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี การประเมินนี้เป็นการประเมินระดับภาวะซึมเศร้าในขั้นต้นเท่านั้น 

โดยในแบบทดสอบให้หมายเหตุไว้ว่าส่วนการวินิจฉัยนั้นจำเป็นต้องพบแพทย์เพื่อซักประวัติ ตรวจร่างกาย รวมถึงส่งตรวจเพิ่มเติมที่จำเป็น เพื่อยืนยันการวินิจฉัยที่แน่นอน รวมถึงเพื่อแยกโรคหรือภาวะอื่นๆ เนื่องจากภาวะซึมเศร้าเป็นจากสาเหตุต่าง ๆ ได้มากมาย เช่น โรคทางจิตเวชอื่นที่มีอาการซึมเศร้าร่วมด้วย โรคทางร่างกายเช่นโรคไทรอยด์ โรคแพ้ภูมิตัวเอง หรือเป็นจากยาหรือสารต่างๆ

สามารถทำแบบทดสอบได้ที่ https://www.rama.mahidol.ac.th/th/depression_risk

แบบประเมินสุขภาพจิตออนไลน์ พ่อแม่ เด็ก และวัยรุ่น โดยสถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ 

นอกเหนือจากความเครียด ภาวะซึมเศร้า สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ ก็มีการจัดทำแบบประเมินที่แบ่งตามช่วงวัยเช่นกัน เนื่องจากความเครียดสามารถมีได้ทุกช่วงวัย โดยในเว็บไซต์การประเมินจะแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ

ส่วนแบบประเมินสุขภาพจิต สำหรับ สำหรับเด็กและวัยรุ่น โดยมีคำชี้แจงสำหรับการใช้เครื่องมือประเมินคือ แบบประเมินเหล่านี้ใช้เพื่อประเมินตนเองเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค และอย่าใช้เวลาในการตอบแต่ละคำถามนานเกินไป พยายามตอบทันทีที่อ่านคำถามและคำตอบเสร็จ โดยผลการประเมินจะสะท้อนอารมณ์ ความรู้สึก และพฤติกรรมของผู้ทำแบบทดสอบในช่วงเวลาที่ทำการประเมิน ซึ่งสามารถเปลี่ยนแปลงได้ (การทำแบบประเมินซ้ำ ครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 ควรมีระยะเวลาห่างจากครั้งที่ผ่านมาอย่างน้อย 6 เดือนขึ้นไป)

และมีส่วนของการทำแบบทดสอบของพ่อแม่และผู้ปกครอง โดยมีคำชี้แจงการใช้เครื่องมือประเมินคือ แบบประเมินเหล่านี้ใช้เพื่อประเมินตัวเด็กเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค ผลการประเมินจะมีความถูกต้องเมื่อตอบตามความเป็นจริง อย่าใช้เวลาในการตอบแต่ละคำถามนานเกินไป พยายามตอบทันทีที่อ่านคำถามและคำตอบเสร็จ ผลการประเมินจะสะท้อนอารมณ์ ความรู้สึก และพฤติกรรมของเด็ก ในขณะที่ทำการประเมิน ซึ่งสามารถเปลี่ยนแปลงได้ (การทำแบบประเมินซ้ำครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 ควรมีระยะเวลาห่างจากครั้งที่ผ่านมาอย่างน้อย 6 เดือนขึ้นไป) และไม่ควรนำผลประเมินที่ได้ไปกล่าวโทษหรือตำหนิตัวเด็ก

สามารถทำแบบทดสอบได้ที่ https://www.camri.go.th/th/dataservice/onlineform

แบบทดสอบ Thai GHQ โดยกรมสุขภาพจิต (แบบทดสอบสากล ฉบับแปลภาษาไทย)

Thai GHQ เป็นแบบคัดกรองปัญหาสุขภาพจิตที่พัฒนามาจาก GHQ ของ Goldberg (1972) ซึ่งเป็น แบบ คัดกรองปัญหาสุขภาพจิตที่ได้รับการยอมรับกว้างขวางที่สุดในปัจจุบันฉบับหนึ่ง และมีผู้แปลเป็นภาษาต่าง ๆ มาก กว่า 36 ภาษา Thai GHQ ที่พัฒนาขึ้น สามารถคัดกรองปัญหาสุขภาพจิตได้ดีโดยบอกได้ว่าบุคคลนั้นจะมีปัญหาสุขภาพจิตหรือไม่ แต่ไม่สามารถบอกการวินิจฉัยได้ว่าเป็นโรคทางจิตเวชชนิดใด

โดยแบบทดสอบสามารถคัดกรองปัญหาสำคัญ 2 ประการ คือ

1. การไม่สามารถดำเนินชีวิตในด้านต่าง ๆ ได้อย่างปกติสุขตามที่ควรจะเป็น

2. การมีปัญหาที่ทำให้เกิดความทุกข์ใจ โดยเน้นถึงปัญหาที่ผิดไปจากสภาวะปกติของบุคคลต่าง ๆ เช่น ปัญหาบุคลิกภาพ

สามารถทำแบบทดสอบได้ที่ https://dmh.go.th/test/ghq/