15 พ.ค. วันครอบครัวสากล ปีนี้มาในธีม Climate Change  : ย้อนดู 10 ปี UN พยายามขับเคลื่อนอะไรบ้างผ่านสถาบันครอบครัว

ครอบครัว บ้านหลังแรกที่เตรียมพร้อมให้เราออกไปใช้ชีวิตร่วมกับสังคมข้างนอก องค์การสหประชาชาติ (United Nations) ที่มีภารกิจแก้ปัญหาระหว่างประเทศทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม มนุษยธรรม รวมถึงสิทธิมนุยชน ก็เชื่อเช่นเดียวกันว่า สังคมจะดีขึ้นได้ถ้าเกิดการปลูกฝังตั้งแต่ในสถาบันครอบครัว

ในปี 1993 องค์การสหประชาชาติ ได้ประกาศให้ในวันที่ 15 พฤษภาคม ของทุกๆ ปี เป็นวันครอบครัวสากล (International Day of Families) เพื่อเฉลิมฉลองความสำคัญของครอบครัว พร้อมทั้งชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของครอบครัว ในฐานะเป็นสถาบันที่มีส่วนในการเปลี่ยนแปลงให้โลกดีขึ้นอีกด้วย

“แม่ครับ ดูสิ พี่คนนี้เขาเป็นกะเทย”

ถ้าขาดการสร้างความตระหนักรู้จากครอบครัว เด็กๆ ที่พูดประโยคนี้คงคิดว่าการไม่ใช่หญิงหรือไม่ใช่ชายเป็นเรื่องแปลก แต่การสร้างความตระหนักรู้โดยเริ่มจากครอบครัวจะทำให้เด็กๆ รู้ดีว่าในสังคมที่มีความหลากหลาย ไม่ว่าเพศอะไรก็ปกติทั้งนั้น

ไม่ใช่แค่เรื่องเพศ แต่สังคม เศรษฐกิจ สิทธิมนุษยชน หรือแม้กระทั่งการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ ก็เป็นเรื่องที่ครอบครัวควรปลูกฝังให้เด็กๆ เข้าใจสิ่งเหล่านี้ตั้งแต่เนิ่นๆ เพราะทุกครอบครัวต่างก็มีส่วนช่วยให้ปัญหาในประเด็นเหล่านี้คลี่คลายลงได้

นอกจากนี้วันครอบครัวสากลยังมีขึ้นเพื่อส่งเสริมการตระหนักรู้ในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับครอบครัว ไม่ว่าจะเป็น สภาพสังคม สภาพเศรษฐกิจ การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ หรือสิทธิมนุษยชน โดยสิ่งเหล่านี้ล้วนมีผลกระทบโดยตรงกับครอบครัว และในขณะเดียวกันครอบครัวนี่แหละจะเป็นช่วยให้ปัญหาในประเด็นแหล่านี้คลี่คลายลงได้ 

ในแต่ปีก็จะมีธีมในประเด็นเฉพาะที่แตกต่างกัน วันนี้เราพามาย้อนดู 10 ปีของวันครอบครัวสากลว่าเคยผลักดันประเด็นอะไรไปแล้วบ้าง

“แล้วเต่าทะเลล่ะ?”

วลีฮิตจากช่องยูทูปฟาโรส (Farose) ที่ทำให้คนรุ่นใหม่สนใจการลดใช้หลอดเพื่อลดขยะกันมากยิ่งขึ้น องค์การสหประชาชาติให้ความสำคัญต่อภาวะโลกร้อนมาเป็นเวลานาน จนล่าสุด ‘การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ (Climate Change)’ คือธีมของวันครอบครัวสากลในปี 2024 นี้ เพราะทุกครอบครัวมีส่วนช่วยรักษาชีวิตของเต่าทะเล หรือบ้านของหมีขั้วโลกกันทั้งนั้น การปลูกฝังพฤติกรรมรักษโลกตั้งแต่ในบ้านจะช่วยทั้งเพื่อนร่วมโลก และลูกหลานของทุกครอบครัวในอนาคตได้

ย้อนกลับไปปีที่แล้ว สังเกตกันไหม ว่าประชากรโลกเริ่มขยับขยายออกไปเติบโตกันในประเทศอื่นนอกจากบ้านเกิดตัวเองกันบ้างแล้ว? และรู้หรือไม่ว่าปัจจุบันประเทศไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ (Aged Society) แล้วนะ ‘การเปลี่ยนแปลงของประชากรศาสตร์’ จึงเป็นธีมของวันครอบครัวสากลในปี 2023 

ส่วนในปี 2022 ที่มาของธีม ‘การขยายตัวของเมือง’ เนื่องจากความเป็นเมืองที่ขยายไปกว้างกว่าเดิมส่งผลให้ครอบครัวมีการเปลี่ยนแปลงอีกด้วย เช่น รอบข้างบ้านที่เดิมทีเป็นทุ่งนาหรือพื้นที่โล่งถูกเปลี่ยนเป็นหมู่บ้าน ทำให้เกิดถนนเส้นทางใหม่ที่มีไว้รองรับประชากรใหม่ๆ 

โลกภายหลังจากการแพร่ระบาดของ Covid-19 เปลี่ยนไปอย่างมาก ทั้งพฤติกรรม และเทคโนโลยีเองก็มีผลต่อชีวิตเรามากขึ้น การทำงานจากที่บ้าน (Work From Home) การเป็นทางเลือกใหม่ที่ใครๆ ก็นำไปใช้ ธีมของปี 2021 จึงเป็น ‘การเข้ามาของเทคโนโลยีใหม่’ ในวันที่เทคโนโลยีมีผลต่อชีวิตของทุกคนในครอบครัวมากกว่าที่เคย ครอบครัวเองก็เป็นส่วนหนึ่งในการระแวดระวังและใช้มันให้เหมาะสมได้

2020 มีธีมที่พิเศษกว่าธีมอื่นที่ผ่านมา เพราะมันคือธีม ‘ครบรอบวาระ 25 ปีของปฏิญญาโคเปนเฮเกนและปักกิ่ง’ เนื่องจากองค์การสหประชาชาติมองว่า การครบรอบปฏิญญาของทั้ง 2 ประเทศนี้ เป็นสัญญาอันนี้ของการก้าวหน้าด้านสิทธิมนุษยชนทั่วทุกมุมโลก

การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศเคยถูกพูดถึงไปแล้วในปี 2019 กับธีม ‘การรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตามเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนข้อที่ 13’ ซึ่งเป้าหมายข้อที่ 13 คือ การปฏิบัติการอย่างเร่งด่วนเพื่อต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบที่เกิดขึ้น องค์การสหประชาชติสนับสนุนให้ครอบครัวเป็นตัวอย่างและสร้างแรงบันดาลใจให้ชุมชนของตัวเอง รวมไปถึงลงมือรักษาโลกสำหรับคนรุ่นอนาคตอย่างจริงจัง

ครอบครัว ไม่จำเป็นต้องมีทั้งพ่อและแม่เสมอไป รูปแบบของครอบครัวสมัยใหม่มีความหลากหลายโดยที่ความอบอุ่นก็ไม่ได้ต่างกันและไม่ได้หายไปไหน บางครอบครัวอาจมีแม่ที่เลี้ยงคนเดียว หรือมีแม่กับแม่ หรือมีพ่อที่เป็นคนพิการ รูปแบบของครัวไม่ได้ถูกจำกัดความไว้ว่าเป็นแบบไหน ปี 2018 จึงมีธีมที่ว่า ‘สังคมเพื่อทุกคน’

การศึกษาและสภาพแวดล้อมที่ดี คือ ปัจจัยที่สร้างเด็ก 1 คนให้เติบโตขึ้นอย่างมีคุณภาพได้ ปี 2017 กำหนดธีมวันครอบครัวไว้คือ ‘การศึกษาและการเป็นอยู่ที่ดี’ เพื่อสนับสนุนให้ทุกครอบครัวให้ความสำคัญกับการศึกษาและสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีให้กับทุกชีวิตในบ้าน

‘สุขภาวะที่ดีและอนาคตที่ยั่งยืน’ คือธีมประจำปี 2016 ในปีนี้ได้เน้นถึงความสำคัญของการส่งเสริมวิถีชีวิตที่มีสุขภาวะที่ดีและแนวทางปฏิบัติเพื่อความยั่งยืนภายในครอบครัว ทั้งนี้ก็เพื่อให้มั่นใจว่าครอบครัวมีความเป็นอยู่ที่ดีและมีส่วนช่วยสร้างอนาคตสำหรับทุกคน

ทำกับข้าว เลี้ยงดูลูก ไม่ใช่แค่หน้าที่ของคนเป็นแม่ และคนเป็นพ่อก็ไม่จำเป็นต้องทำงานหาเงินอย่างเดียวเสมอไป บทบาทของคนในครอบครัวปรับเปลี่ยนกันได้ รวมไปถึงไม่มีใครมีอำนาจน้อยกว่าใครในครอบครัวอีกแล้ว ‘ความเท่าเทียมทางเพศ’ ธีมของปี 2015 ที่นำเสนอความเท่าเทียมทางเพศในสังคมให้เริ่มต้นจากสังคมเล็กๆ อย่างในครอบครัว

และสุดท้ายในปี 2014 ธีม ‘ครอบครัวมีส่วนสำคัญต่อการบรรลุเป้าหมายเพื่อพัฒนาสังคม’ ตอกย้ำว่า สถาบันครัวครอบคือสถาบันสำคัญที่มองข้ามไม่ได้ เพราะคนไม่กี่คนในครอบครัว ต่างก็เป็นคนสำคัญที่ลงมือสร้างโลกที่ดีขึ้นและก้าวหน้าต่อไปได้ทั้งนั้น