“ปิดตาข้างเดียวได้ แต่เมื่อไหร่ไม่ต้องการ รัฐก็ขับเขาออกได้เดี๋ยวนั้น” ผีน้อยไทยกับแรงงานต่างด้าว ต่างบริบท แต่ความเป็นมนุษย์ถูกกดใต้วาทกรรมเดียวกัน คือเป็น ‘ภัยคุกคามประโยชน์คนในชาติ’

“แรงงานที่ยืดหยุ่น (Flexible) ที่สุดในสายตารัฐก็คือแรงงานผิดกฎหมายนี่แหละ รู้ไหมทำไม”

จริงอยู่ที่ ดนย์ ทาเจริญศักดิ์ เป็นทั้งนักสิทธิ นักวิชาการอิสระ ผู้จัดการโครงการมูลนิธิศักยภาพชุมชน (People’s Empowerment Foundation) และตัวแทนเครือข่ายภาคประชาชนเพื่อการต้านทุจริต แม้จะโชกโชนทั้งงานภาคประชาสังคมและงานวิจัย แต่จนบัดนี้ เขาก็ยังเคอะเขินเกินกว่าจะให้คนอื่นเรียกว่านักวิชาการ ระหว่างสัมภาษณ์ แทนที่จะใช้วิธี ‘เอดูเคต’ คนฟัง ดนย์มักยิงคำถามกระตุกคิดมาถามความเห็นเรา จากนั้นเล่ามุมของตัวเองบ้าง บทสนทนากับเขาจึงให้บรรยากาศเหมือนกลุ่มเพื่อนมานั่งล้อมวงแชร์ความเห็นกัน

“ในมุมผม ผมว่ารัฐจะมีอำนาจควบคุมแรงงานข้ามชาติได้เต็มใบที่สุดเมื่อเขาไม่มีสถานะ ถ้าวันนี้ตลาดยังต้องการ รัฐก็ทำทียอมปิดตาข้างเดียวได้ แต่เมื่อไหร่มีปัญหา คนในประเทศส่งเสียงว่าไม่แฮปปี้ รัฐก็สามารถบังคับใช้กฎหมายขับเขาออกได้เลยเดี๋ยวนั้น เพราะคนกลุ่มนี้ถูกตัดสินว่าผิดไปแล้ว รัฐจึงมีความชอบธรรมในการใช้อำนาจ แต่ก็สามารถเลือกได้ด้วยว่าจะบังคับใช้ได้เมื่อไหร่”

“ข้อสรุปหลายอย่างผมได้มาจากการเข้าไปคลุกคลีและศึกษาชีวิตแรงงานผีน้อย แต่ทีนี้มันดันเป็นภาพสะท้อนของสิ่งที่เกิดขึ้นในไทยด้วย เรื่องสภาพเศรษฐกิจต้องการแรงงานต่างชาติราคาถูกนี่ก็รู้กันอยู่แล้ว ถ้าอย่างนั้นทำไมไม่รับเข้าระบบให้เหมือนกันหมดล่ะ ใช่เพราะอยากมีแรงงานที่เมินเฉยได้ง่าย ควบคุมได้ง่าย และส่งกลับได้ง่าย เผื่อไว้ด้วยหรือเปล่า”

แม้นี่จะเป็นเรื่องจริงที่แฝงเร้นไปด้วยความรุนแรงเชิงโครงสร้าง แต่ดนย์กลับบอกเล่าให้เราฟังทีละสเต็ปได้ด้วยน้ำเสียงไม่ตึงเครียดนัก เพราะอย่างไรมันก็คือสภาพการณ์จริงที่แรงงานข้ามชาติจากทั่วทุกมุมโลกต้องประสบอยู่ทุกวัน และยังเป็นประเด็นสิทธิมนุษยชนที่ดนย์สนใจมาเป็นสิบปีแล้วอีกด้วย

จากงานวิจัยหัวข้อแรงงานไทยในเกาหลีใต้ที่เขาจัดทำขึ้นเมื่อ 10 ปีก่อน ระหว่างเรียนปริญญาโทด้านองค์กรพัฒนาเอกชน (NGO Studies) ที่มหาวิทยาลัยแห่งชาติชอนนัม เมืองควังจู พวกเราชาว Mutual ตัดสินใจชวนดนย์มาอัปเดตมุมมอง พร้อมแลกเปลี่ยนเรื่องราวที่คนมองข้ามไปเกี่ยวกับวิถีชีวิตของ ‘แรงงานผีน้อย’ ในโมงยามที่อคติคนไทยต่อแรงงานเพื่อนบ้านกำลังเข้มข้น

นัยหนึ่ง คนสองกลุ่มนี้ต่างเผชิญอคติที่เกิดจากชุดคำอธิบายเดียวกัน คือพวกเขา ‘เบียดเบียนประโยชน์คนในชาติ’ และ ‘สร้างความเดือดร้อน’

เพราะแรงงานผีน้อยเห็นแก่ตัว นักท่องเที่ยวไทยเลยซวย ผ่านด่าน ตม. เข้าไปเที่ยวเกาหลียาก 

เพราะลูกแรงงานกัมพูชามาแย่งเรียนฟรี เด็กไทยด้อยโอกาสเลยเข้าไม่ถึงสิทธิพื้นฐาน

เพราะหญิงพม่าไปแย่งพื้นที่โรงพยาบาลคลอดลูก แม่ๆ คนไทยเลยลำบากรอคิว

“เรื่องเล่าพวกนี้มันน่ากลัวกว่ากฎหมายอีก มันทำให้ความเข้าใจในประเด็นนี้ไม่ไปไหน ถ้าไปดูประวัติศาสตร์ จะเห็นว่ากลุ่มอำนาจที่เข้าใจจิตวิทยานี้มักจะฉวยโอกาสดึงความรู้สึกไม่มั่นคงมาสร้างกระแสชาตินิยมเพื่อประโยชน์ทางการเมือง เหมือนที่เคยเกิดขึ้นในสหรัฐฯ ตอนกลุ่มการเมืองในอดีตปลุกกระแสต่อต้านคนจีน”

‘ผีน้อยไปเกาหลีเพราะอยากหนีความจน’ ยังเป็นคำอธิบายที่ตรงอยู่ไหม

ในความเป็นจริง เราควรเข้าใจแรงผลัก (Push Factor) ของการออกไปทำงานใหม่ทั้งหมด เรื่องนี้ไม่ได้เกี่ยวเนื่องกับความจนเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวกับสถานการณ์ภายในของประเทศเองและกระแสโลกาภิวัฒน์  

แรงงานเขาจะไปทุกที่ที่มีโอกาสถ้าเขาไปได้ เพียงแต่สถานที่ปลายทางก็จะเปลี่ยนไปตามบริบทยุคสมัย ก่อนสังคมจะมารู้จักผีน้อย ก็มีช่วงที่คนไทยไปทำงานซาอุดีอาระเบีย สิงคโปร์ ไต้หวัน หรือสหรัฐฯ ฉะนั้น ต่อให้ไม่สามารถไปเกาหลีได้แล้ว หากปัญหาต้นทางไม่ถูกแก้ไข วงจรนี้ก็จะวนต่อไม่สิ้นสุดอยู่ดี แล้วพวกเขาก็จะหาโอกาสไปที่อื่นต่อ

มันคือการดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอดจากโครงสร้างเศรษฐกิจและการเมืองที่ไม่เคยกระจายทรัพยากรลงมาถึงพวกเขาอย่างเป็นธรรม ยกตัวอย่างเช่นกลุ่มเกษตรกรชาวอีสาน ผมได้คุยกับลูกหลานชาวนาหลายคนที่ไปเป็นผีน้อย ลองสอบถามเขาว่าที่บ้านปลูกข้าวแล้วเป็นยังไง ได้กำไรไหม ปรากฏว่าไม่เลย ไทยมีรากมาจากสังคมเกษตรกรรมจริง แต่ปัจจุบันอาชีพนี้เปราะบางเพราะถูกโครงสร้างหนี้กดทับ

เรื่องรายได้ก็มีส่วน แต่เป็นส่วนที่จำกัด ถ้าอยากได้เงินจริง มันมีจุดหมายปลายทางอื่นที่ได้เงินเยอะกว่านี้ เช่นสหรัฐฯ ไง แต่ที่แรงงานจำนวนมากไหลมาทางเกาหลี ก็เพราะที่นี่ขาดแคลนแรงงานต่อเนื่องและต้องการคนเข้ามาเติมอย่างจริงจัง 

คนไทยชอบมองแค่ว่า ผีน้อยแย่ ลักลอบเข้าไปทำงานเกาหลีผิดวีซ่า แต่ที่จริงนายจ้างเกาหลีก็ถึงขั้นบินมาหาเกณฑ์ผีน้อยไปจากไทยเหมือนกัน จากการสัมภาษณ์ แรงงานที่ควังจูบางคนก็ได้รับโอกาสไปหาเงินที่เกาหลีมาจากทางนี้

ที่ความต้องการแรงงาน (Demand) ของฝั่งเกาหลีสูงขนาดนี้ เป็นเพราะอะไร

ก็คล้ายกับคนเจนใหม่ในไทย คนเกาหลีรุ่นหลังๆ ไม่อยากทำงานใช้แรงงาน (Labour Job) หลังเรียนจบทุกคนมุ่งหาแต่งานออฟฟิศ โดยเฉพาะในกลุ่มบริษัทชั้นนำของประเทศพวกที่เรียกว่าแชบอล (Chaebol) เกาหลีเลยขาดแคลนแรงงานงานกลุ่ม 3D คืองานสกปรก (Dirty) งานอันตราย (Dangerous) และงานลำบาก (Difficult) รวมไปถึงงานในภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม

จากประสบการณ์ตอนคุยกับวัยรุ่นเกาหลี เขาไม่มีความคิดที่จะทำงานในโรงงานหรือแปลงเกษตรเลย ทุกคนวางแผนไปเรียนต่อ หางานในเมือง หรือไปทำงานต่างประเทศ ซึ่งตอนที่ผมแอบลงไปทำงานกับแรงงานก็ไม่เจอคนวัยรุ่นเหมือนกัน เจอแต่แรงงานข้ามชาติหลายประเทศกับผู้สูงอายุคนเกาหลี  

อาจารย์ที่ปรึกษาวิจัยชาวเกาหลียังเคยเล่าด้วยว่า ช่วงก่อนที่จะมีแรงงานข้ามชาติเข้ามาทำงานจำนวนมาก ภาพที่คนเห็นจนชินคือสวนผักกาดที่มีหิมะปกคลุมไปทั่ว ไม่มีใครเก็บเกี่ยวจนสุดท้ายก็เข้าสู่ฤดูหนาว

แล้วทำไมเขาไม่ทำให้ถูกกฎหมายทั้งหมดไปเลย 

แรงงานต่างชาติสามารถเข้าไปทำงานในเกาหลีใต้ได้ผ่าน 2 ช่องทาง หนึ่งคือเข้าไปแบบถูกกฎหมายผ่านระบบอนุญาตการจ้างงานของเกาหลี (Employment Permit System : EPS) ที่ดำเนินโดยรัฐบาลเกาหลีกับประเทศต้นทาง และอีกหนึ่งทางคือเข้าไปแบบผิดกฎหมาย โดยอาจเริ่มต้นจากทำวีซ่าผิดประเภท เช่น วีซ่าท่องเที่ยวเป็นต้น

ในประเด็นนี้ นอกจากเรื่องการสร้างวาทกรรมชาตินิยมอย่างที่เกริ่นถึงไปแล้ว ผมยังสงสัยว่าระบบ EPS อาจไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อสิทธิแรงงานเลยตั้งแต่ต้น แต่เพื่อเป็นเครื่องมือต่อรองทางการเมืองและผลประโยชน์ระหว่างรัฐบาลเกาหลีกับ 18 ประเทศคู่สัญญามากกว่า

คือมันน่าคิดนะ ว่าทำไม 18 ประเทศถึงแข่งขันกันเพื่อให้ได้โควต้าแรงงานเพิ่มขึ้นได้ แต่ไม่ค่อยตั้งคำถามกับปัญหาของระบบ EPS และไม่เรียกร้องเพื่อแรงงาน ทั้งที่นี่ก็คือคนในชาติตัวเองเหมือนกัน ทุกประเทศต่างสนใจเพียงแค่ว่า จะทำยังไงให้ได้โควต้าจากทางเกาหลีมากที่สุด

ความซับซ้อนอีกชั้นหนึ่งของประเด็นกฎหมาย คือจริงๆ แล้วที่เกาหลีแรงงานผิดกฎหมายควรต้องได้รับความคุ้มครองเช่นเดียวกับแรงงานทั่วไป แต่รัฐบาลเกาหลีกลับใช้กฎหมายเข้าเมืองเป็นเครื่องมือ โดยนำมาจัดการแรงงานในบางกรณี เช่น กรณีแรงงานผู้นำสหภาพแรงงานข้ามชาติชาวเนปาลออกมาเรียกร้องสิทธิแรงงาน แต่ถูกจับและส่งกลับในไม่กี่วัน เนื่องจากเป็นแรงงานที่เข้ามาเกินกำหนดกฎหมายเข้าเมือง (Overstay)

นำไปสู่คำถามสำคัญอีกอย่าง คือรัฐบาลควรจัดการแรงงานอย่างไร เมื่ออำนาจทั้งหมดอยู่ในมือรัฐ หากแรงงานมีสิทธิมากก็จะสามารถต่อสู้ต่อรองได้มาก หากเกิดเหตุที่มีการละเมิดสิทธิแรงงานหรือการขูดรีดเอาเปรียบ รัฐจะใช้อำนาจเพื่อรักษาผลประโยชน์ของแรงงานหรือรักษาผลประโยชน์ของนายจ้าง คำว่าถูกหรือผิดกฎหมายมีผลต่อการจัดการอำนาจในส่วนนี้อย่างมาก ซึ่งรัฐไม่เคยบอกเราตรงๆ ว่าคิดยังไงในเรื่องละเอียดอ่อนแบบนี้

ปัญหาของระบบ EPS ที่คุณเห็นว่าควรเรียกร้องมีอะไรบ้าง

ก่อนอื่นเลย ในระบบปัจจุบัน ความอยู่รอดของแรงงานในระบบ EPS ขึ้นอยู่กับดวงล้วนๆ ว่าจะไปเจอนายจ้างที่ดีหรือเปล่า หากโดนนายเจ้ากดขี่หรือเอาเปรียบ แล้วต้องการขอเปลี่ยนงาน ตัวบทกฎหมายบังคับว่า จะทำได้ก็ต่อเมื่อนายจ้างเดิมเซ็นอนุมัติยินยอมก่อน ถ้าเขาไม่เซ็น แรงงานก็ทำอะไรไม่ได้ ต้องถูกกักตัวไว้และขูดรีดไปเรื่อยๆ จนกว่าวีซ่าจะหมด

นอกจากนี้ EPS ก็ยังมีปัญหาอื่นๆ นับไม่ถ้วน เช่น ปัญหาการจัดสรรตั้งแต่ระบบจ้างงานจากฝั่งไทย ขั้นตอนคือแรงงานทุกคนต้องเรียนภาษา เมื่อสอบผ่านก็รอให้นายจ้างเป็นคนเลือกไป แต่มีหลายกรณีที่ไม่ได้ไปสักที ทำให้ต้องแข่งขันกับคนใหม่ๆ ที่นายจ้างฝั่งไทยยังรับเข้ามาเรื่อยๆ 

แง่มุมนี้สัมพันธ์กับปัญหาเรื่องจำนวนโควต้า แค่เทียบดูตัวเลขแรงงาน EPS กับแรงงานผิดกฎหมายก็จะเห็นเลยว่าจำนวนต่างกันมาก รัฐควรเอาตัวเลขตรงนี้มาวิเคราะห์เพื่อปรับปรุงระบบต่อด้วย ไม่ใช่แค่บอกว่ามีระบบ EPS แบบถูกกฎหมายอยู่แล้ว ทำไมไม่ไปสมัคร โดยที่ไม่ศึกษาถึงปัญหาทั้งหมด รัฐต้องมีความรับผิดชอบมากกว่านี้ เพราะเป็นผู้ลงนามในข้อสัญญา EPS

เพราะแบบนี้หรือเปล่า คนถึงเลือกไปแบบ ‘ผีน้อย’ กันเยอะ

ใช่ เพราะถ้าเราเป็นแรงงานนอกระบบอยู่แล้ว เจอนายจ้างไม่ดีก็หนีไปหางานใหม่ได้เรื่อยๆ ไม่ถูกผูกติดกับกลไกระบบ นายจ้างเก่าดำเนินคดีอะไรไม่ได้ ไม่งั้นตัวเองจะมีความผิดไปด้วย บวกกับชุมชนแรงงานไทยในเกาหลีค่อนข้างเข้มแข็ง ผีน้อยที่ต้องการงานใหม่สามารถไปพึ่งพาเครือข่ายคนไทยให้ช่วยหาที่พักและงานใหม่ให้ได้

คนนอกใช้คำว่า ‘ผีน้อย’ ในเชิงดูถูก แล้วในชุมชนผีน้อยเองเขาคิดยังไงบ้าง

มีหนหนึ่ง ผมนั่งกินข้าวอยู่กับพี่ๆ แรงงานควังจูนี่แหละ แล้วจู่ๆ มีโทรศัพท์มา บอกว่าตำรวจกำลังจะไปลงร้านนวด แรงงานกลุ่มที่มาแบบถูกกฎหมายก็ลุกพร้อมกันแล้วบึ่งรถออกไปเลย รีบไปรับเพื่อนผีน้อยออกมาจากร้าน คนอื่นที่ไม่ได้ไปก็ช่วยมอนิเตอร์สถานการณ์ คอยประสานงานแจ้งพิกัดกัน

ถามว่าเรื่องนี้มันตอบคำถามเมื่อกี้ตรงไหน คือฟังแล้วน่าจะพอเห็นภาพใช่ไหมว่า คนที่มาทำงานเกาหลีจริงๆ เขาไม่ได้มานั่งแบ่งแยกเลยว่าใครมาแบบถูกหรือผิดกฎหมาย คำว่าผีน้อยเป็นภาษาที่ใช้ทำความเข้าใจสถานะทางกฎหมายร่วมกัน ว่าพวกเขาควรช่วยเหลือเกื้อกูลกันอย่างไร ไม่ใช่คำเหยียดหรือดูถูกอย่างที่คนนอกใช้

ในเมื่อคอมมูนิตี้แรงงานข้ามชาติมักดูแลกันอย่างเข้มแข็งอยู่แล้ว ทำไมถึงยังจำเป็นต้องเรียกร้องให้เกิดการเปลี่ยนแปลง

ระบบที่แรงงานต่างด้าวสร้างกันเองไม่ได้ ต้องอาศัยสวัสดิการรัฐเท่านั้น มีอยู่ 2 อย่าง คือระบบสาธารณสุขและการศึกษา

อย่างช่วงปีช่วงปี 2014-2015 ที่เราเริ่มเห็นข่าวการเสียชีวิตของคนไทยในเกาหลีใต้ถี่ขึ้น สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นเพราะเวลาแรงงานผีน้อยเกิดเจ็บป่วยหรือประสบเหตุอะไรในที่ทำงาน เขาไม่มีสิทธิไปตรวจเช็กร่างกายและเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาล ทำได้แค่ซื้อยามากินเอง แล้วอดทนทำงานต่อไปจนอาการหนัก หรือบางรายถึงขั้นเสียชีวิต

คิดยังไงเกี่ยวกับกระแสความไม่พอใจของคนไทยที่แรงงานต่างด้าวเข้าถึงสิทธิต่างๆ ในไทยได้

“สงสารนักก็รับไปเลี้ยงที่บ้านสิ” นี่เป็นประโยคยอดฮิตที่วนกลับมาทุกครั้ง เวลานักข่าว นักสิทธิ หรือใครก็ตาม ชวนทำความเข้าใจเงื่อนไขชีวิตจากความเหลื่อมล้ำที่แรงงานข้ามชาติต้องเจอ แต่นี่คือสิ่งที่คนวงการ NGO ทำกันจริงๆ เพื่อแบ่งปันพื้นที่ปลอดภัยชั่วคราวแก่เพื่อนมนุษย์ในวันที่พวกเขาไร้สิทธิไร้ทางไปต่อ

ผมคือหนึ่งในคนที่โตมากับวัฒนธรรมนั้น เนื่องจากครอบครัวทำงานด้านสิทธิมนุษยชน สมัยเด็กๆ ผมเองก็ไม่ได้เข้าใจเท่าไหร่ ว่าทำไมบางทีถึงมีชาวต่างชาติมาอยู่ที่บ้านตัวเอง คราวละ 6 เดือนบ้าง 2 ปีบ้าง รู้แต่ว่าผู้ลี้ภัยเหล่านี้ไม่ได้แปลกแยกหรือแตกต่างไปจากเราสักเท่าไหร่

สังคมไทยเปลี่ยนไปเยอะมาก ทำให้การทำงานยากขึ้นเรื่อยๆ ย้อนไปสัก 20 ปีก่อน ถ้าไปบอกคนอื่นว่าบ้านเราให้ที่พักพิงผู้ลี้ภัย คนจะมองด้วยสายตาชื่นชม มองว่าเราเป็นคนมีศีลธรรมสูงส่ง แต่ปัจจุบันสถานการณ์กลับตาลปัตร หากคุณพูดเรื่องการช่วยเหลือผู้ลี้ภัย คุณจะถูกตราหน้าทันทีว่าทำไมไม่ช่วยเหลือคนไทยก่อน

ผมคิดว่ารากเหง้าของความไม่พอใจนี้ แท้จริงน่าจะมาจากความรู้สึก ‘ไม่มั่นคง’ (Insecure) ของคนไทยในประเทศตัวเอง คนไทยรู้สึกว่ารัฐไทยยังดูแลตัวเองได้ไม่ดีพอ สวัสดิการพื้นฐานที่ได้รับยังย่ำแย่ จึงเกิดความกลัวว่าคนอื่นจะมาแย่งทรัพยากรที่ตนมีอยู่น้อยนิดไป แทนที่คนเหล่านี้จะรวมตัวกันไปตั้งคำถาม เรียกร้อง หรือต่อรองกับรัฐเรื่องการจัดสรรสวัสดิการและระบบสาธารณสุข เขากลับหันมาโจมตีแรงงานข้ามชาติที่เป็นคนตัวเล็กตัวน้อยเหมือนกัน

แล้วคนเกาหลีมองผีน้อยไทยแบบนี้บ้างไหม

ต้องมองแยกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรกคือคนเมือง เช่น ในโซล หรือในตัวเมืองที่ผมเรียนอยู่คือควังจูนั่นแหละ กลุ่มนี้เขาไม่ได้ใช้ชีวิตคลุกคลี ไม่มีปฏิสัมพันธ์กับแรงงานโดยตรง เขาก็จะมีมุมมองไม่ค่อยเป็นมิตร คล้ายๆ คนไทยอยู่บ้าง เช่น กลัวมาแย่งงาน กลัวมาก่ออาชญากรรม



แต่ถ้าออกนอกเมืองไปโซนชนบทหน่อย อย่างที่ควังจู ลองข้ามไปฝั่งซ้ายของแม่น้ำ กายภาพเมืองจะเปลี่ยนไปเลย เริ่มมีซอย มีโรงงาน มีไร่สวนให้เห็น แล้วจากประสบการณ์ ผมว่าผู้คนตรงนั้นเขาต้อนรับแรงงานต่างชาติมากๆ ภาพที่เห็นประจำคือแรงงานไม่ว่าจะผีน้อยหรือถูกกฎหมายไปซื้อของร้านชำ เจ้าของร้านแกจะชอบแถมนั่นแถมนี่ บางทีก็จับมือให้กำลังใจกันว่า ‘สู้ๆ นะ ตั้งใจทำงาน’ หรือ ‘เหนื่อยหน่อยนะ เอาไปกินด้วยกันที่บ้านสิ’ อาจจะด้วยวัฒนธรรมดั้งเดิมของเกาหลีเขาให้คุณค่ากับการทำงานหนัก หรือแรงงานที่ตั้งใจมาทำงานหาเงินอยู่แล้ว

ทำไมกรอบศีลธรรมชาตินิยมถึงยังเวิร์กกับชนชั้นกลางในเมืองยุคนี้อยู่

กรอบศีลธรรมแบ่งเขาแบ่งเราสไตล์ชาตินิยมแบบเดิมๆ สอดรับกับระบบทุนนิยมแบบเสรีนิยมใหม่ (Neoliberalism) ซึ่งหล่อหลอมวิธีคิดให้คนมองทุกอย่างเป็นการแข่งขันและการเอาตัวรอดรายบุคคล 

ชาตินิยมแบบไทยๆ เลยไม่ใช่การคุ้มครองคนไทยด้วยกันทั้งหมด แต่คือการยึดถือคุณค่าบางอย่างไว้แล้วเอาไปใช้ตัดสินคน ผ่านกรอบบางอย่างที่เอาไว้คัดเกรดคน ว่าคนกลุ่มไหนมีคุณภาพพอทัดเทียมกับคนไทย แล้วตราหน้าว่าคนอีกกลุ่มว่าไม่สมควรได้อะไรเลย 

ผมเคยโดนตราหน้าจากคนกลุ่มเดียวกัน ว่าไปช่วยเหลือคนข้ามชาติ ไม่รักษาผลประโยชน์ของคนไทย และถึงขั้นบอกว่าผมกำลังส่งเสริมคนไทยให้ทำผิดกฎหมาย ทำให้ประเทศเสื่อมเสียชื่อเสียง ทั้งที่จริงๆ แรงงานกลุ่มนี้กำลังต้องการความช่วยเหลือและความเข้าใจจากคนในชาติเดียวกัน

ที่น่าเศร้าคือกรอบศีลธรรมที่คนในสังคมยึดมั่นถือมั่นนี้ ไม่ได้หยุดอยู่สายตาที่มองมาจากภายนอก แต่ยังซึมลึกเข้าไปในจิตใจของคนที่ถูกมอง จนพวกเขาอดไม่ได้ที่จะด้อยค่าและโทษว่าทุกอย่างเป็นความผิดของตัวเอง ในการลงพื้นที่ภาคสนามครั้งท้ายๆ มีคำพูดหนึ่งจากปากแรงงานผีน้อยที่ผมจำได้แม่น ผมชวนเขาพูดคุยว่า ต้นเหตุปัญหาที่ทำให้ต้องจากบ้านมาทำงานไกลๆ คืออะไร เขาตอบว่า


“น่าจะเกิดจากพี่โง่เอง สมัยเด็กพี่ไม่ตั้งใจเรียน โตมาพี่เลยต้องมาทำงานแบบนี้”

หวังให้รัฐไทยปรับตัวยังไงต่อไป

ภาครัฐควรแยกแยะให้ออกว่า แม้แต่แรงงานข้ามชาติที่กระทำ ‘ความผิดฐานละเมิดกฎหมายเข้าเมือง’ ก็มี ‘สิทธิที่จะได้รับการคุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์’ เช่นกัน

ความผิดในส่วนของ ตม. ก็ปล่อยให้ ตม. จัดการไปตามเรื่องราว แต่ถ้ามีการละเมิดสิทธิแรงงานเกิดขึ้น รัฐต้องเข้าไปคุ้มครอง จัดหาทนายความให้แรงงานสามารถสู้คดีได้ เราต้องกล้าที่จะสู้เพื่อสิทธิของคนของเรา ไม่ใช่พอเห็นว่าผิดกฎหมายเข้าเมืองปุ๊บ แล้วก็ตัดทิ้งหมด

รัฐควรทำความเข้าใจเหตุผลของการอพยพของคนไปทำงานใหม่อย่างจริงจัง ต้นทุนสูงสุดกลไกของการเอาเปรียบแรงงานคือชีวิตคน ทุกวันนี้ยังมีแรงงานที่ไปทำงานจนต้องเสียชีวิต นั่นคือผลประโยชน์ของชาติเราที่เรากำลังสูญเสีย และควรช่วยรักษาผลประโยชน์ตรงนี้ร่วมกัน