ทำไมความเจริญต้องเริ่มต้นด้วยการทำลาย
‘แพรชา’ ฉันท์ชนก พุทธิไสย ตั้งคำถามนี้ที่ไม่เคยได้คำตอบในงาน TedxBangkok Youth 2026 ที่ผ่านมา
แพรชาเรียกแทนตัวเองสั้นๆ ว่าแพร แพรคือ Gen Z วัย 17 ปีจากชุมชนโคกสะอาด อ.กุสุมาลย์ จ.สกลนคร ที่อาชีพดั้งเดิมคือปลูกข้าว และมีวิสาหกิจที่ชื่อว่า ‘ข้าวหอมดอกฮัง’
ดอกฮัง คือดอกของต้นฮังหรือต้นรัง ซึ่งออกดอกบานสะพรั่งในช่วงหน้าแล้ง และความเฉพาะของผืนนาที่นี่คือการทำนาโคก แปลว่า นาข้าวที่มีป่าเต็งรังล้อมรอบและมีน้ำไหลมาจากป่าลงมาในแปลงนา ไม่ใช่นาทุ่งบนที่ราบแปลงใหญ่ๆ อีกนัยหนึ่ง นาโคกคือพื้นที่ที่นา ป่าและแหล่งน้ำอยู่เชื่อมกัน

“ที่นี่ปลูกข้าวกันมาหลายชั่วอายุคนแล้วค่ะ ข้าวกลายเป็นชีวิต เพราะข้าวไม่ได้สร้างแค่รายได้ แต่เป็นตัวกลางในการดูแลผืนป่า ดินที่ไม่ปนเปื้อนสารเคมี น้ำฝนที่ตกลงมาตามฤดูกาล สัตว์ตัวเล็กตัวใหญ่อาศัยอยู่ในป่า โดยไม่ต้องกลัวเลยว่าคนจะรุกรานพื้นที่ของมัน”
แต่การเกิดขึ้นและเข้ามาใกล้ชุมชนของโรงงานน้ำตาล หลายๆ คนรวมถึงคนชุมชนก็เข้าใจดีว่ามันคือการพัฒนาหรือความเจริญ แต่ก็ไม่เข้าใจว่าทำไมต้องแลกกับสิ่งที่หายไป โดยเฉพาะแหล่งอาหาร ป่าที่กลายเป็นไร่อ้อย ฯลฯ ส่วนสิ่งที่ได้กลับมาโดยไม่เคยร้องขอคือสารพิษและสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนไป
ความเจริญคือสีดำ
บนเวที วันนี้แพรพารูปวาด ‘บ้าน’ ของแพรซึ่งก็คือชุมชนมาขึ้นเวทีด้วย และแพรเลือกใช้แปรงจุ่มสีดำ ปาดป้ายเป็นปื้นใหญ่ลงบนภาพ
“แต่วันหนึ่ง สิ่งที่ใครก็ไม่รู้เรียกมันว่าความเจริญก็มาถึงค่ะ โรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่เข้ามาพร้อมคำสัญญาเรื่องเศรษฐกิจ กลุ่มทุนบอกว่าจะมาเปลี่ยนบ้านแพรให้ทันสมัยขึ้น ให้เจริญขึ้น แต่แพรไม่เข้าใจเลยค่ะ ว่าทำไมความเจริญนี้ถึงต้องเริ่มต้นด้วยการทำลาย”

วัยรุ่นชั้นม.5 อย่างแพร เล่าต่อว่า พอโรงงานเปิด ท้องฟ้าที่เคยเป็นสีฟ้าก็มีเขม่าควันเต็มไปหมด ป่าสีเขียวกลายเป็นที่โล่ง จนมองไม่เห็นแล้วว่าอีกฝั่งหน้าตาเป็นแบบไหน
“เสียงนก เสียงแมลงที่เคยได้ยิน กลายเป็นเสียงเครื่องจักรทั้งวันทั้งคืน ชีวิตเปลี่ยนไปเร็วมากเลยค่ะ ป่าถูกตัดไปมากกว่า 70% การไปเดินป่า ไปเล่นน้ำ กลายเป็นเรื่องไกลตัวขึ้นเรื่อยๆ”
ท้ายที่สุด สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้เด็กคนหนึ่งไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของบ้านตัวเอง
“อุตสาหกรรมในประเทศเรามักมองแค่ตัวเลขทางเศรษฐกิจ แต่ไม่เคยประเมินผลกระทบที่เกิดกับคนในพื้นที่ตามความเป็นจริงเลย มาตรฐานความปลอดภัยเป็นแค่ตัวอักษรบนกระดาษ และตรวจสอบยากขึ้นทุกวัน”
ถ้าคุณเป็นคนเมือง
ถึงข้าวในจานตรงหน้าจะไม่ได้มาจากชุมชนโคกสะอาด บ้านของแพร แต่ใครจะรับประกันได้ว่าจานที่กินไปแล้วเกินจำนวนนับหรือจานถัดๆ ไป จะไม่ซ่อนระเบิดเวลาสุขภาพเอาไว้
และตอนนี้หลายๆ พื้นที่ก็หนีมันไม่พ้นแล้ว ตั้งแต่เหนือ อีสาน ตะวันออก ภาคกลาง จรดใต้
จริงอยู่ เราไม่ได้เก่งถึงขนาดแยกแยะได้ว่าชิ้นไหนปลอดภัย ชิ้นไหนควรแบน
แค่ครั้งต่อไปที่ซื้อสินค้าเกษตร แพรชวนลองมองหาสัญลักษณ์เหล่านี้
- ตรา OTOP : บอกว่าสินค้านี้เป็นของดีประจำท้องถิ่น ที่มาจากภูมิปัญญาของชาวบ้าน
- เครื่องหมาย GI : บอกว่าสินค้านี้เป็นของดีที่ผูกกับแหล่งผลิตในพื้นที่นั้น ๆ ของประเทศเรา
- เครื่องหมาย Q : บอกว่าสินค้าเกษตรไทยชิ้นนี้ผ่านการรับรองมาตรฐานคุณภาพ
“ถึงเราจะไม่มีที่ให้ปลูกต้นไม้ แต่เราเลือกได้ค่ะว่าจะสนับสนุนอะไร เพราะการซื้อสินค้าเกษตรหนึ่งครั้ง อาจเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกษตรกรมีแรงปกป้องทรัพยากรตรงนั้นต่อไป”

ถ้าคุณมีอำนาจตัดสินใจ
โปรดพิจารณาการอนุมัติตั้งอุตสาหกรรมอย่างถี่ถ้วน อย่าสร้างทับวิถีชีวิตในพื้นที่ที่เราภูมิใจ ขอให้การตรวจสอบโปร่งใสและเป็นธรรม เพราะการพัฒนาที่ดี ไม่ควรทำให้คนในพื้นที่ต้องเลือก ระหว่างการมีรายได้ กับการมีอากาศสะอาดให้หายใจ”
ไม่มีใครผลักไสความเจริญ ตรงกันข้ามด้วยซ้ำ สำหรับแพร คำว่าเจริญไม่ได้ผูกขาดภาพจำไว้แค่ตึกสูงหรือโรงงาน แต่ภาพที่สำคัญกว่าคือ คนรุ่นใหม่ได้ใช้ชีวิตที่บ้าน
“แพรไม่ได้ปฏิเสธการพัฒนานะคะ แพรอยากเห็นการพัฒนาที่เข้ามาเติมสิ่งที่พื้นที่ยังขาด แก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริง และเติบโตไปพร้อมกับวิถีชีวิตและระบบนิเวศ ไม่ใช่สร้างสิ่งใหม่ขึ้นเรื่อย ๆ จนหลงลืมคุณค่าที่มีอยู่แล้ว เพราะสุดท้าย ความเจริญที่แท้จริง ไม่ใช่การทำให้บ้านเราเปลี่ยนไปจนแทบจำไม่ได้ แต่คือการทำให้บ้าน ยังเป็นที่ที่พวกเราอยากกลับมาอยู่เสมอ”
